Công dụng của mật ong Manuka

Tìm "tác dụng của mật ong Manuka" trên mạng, bạn sẽ gặp danh sách dài: trị ho, chữa đau dạ dày, diệt vi khuẩn, đẹp da, tăng đề kháng, thậm chí cả chữa bệnh mãn tính. Một phần trong đó có cơ sở khoa học, phần còn lại được thổi phồng. Người mua cần biết rõ để dùng đúng chỗ và không đặt kỳ vọng sai vào một thực phẩm.

Mật Manuka khác mật ong thường ở điểm nào?

Mọi loại mật ong đều có hoạt tính kháng khuẩn nhẹ. Nguyên nhân chính là enzyme glucose oxidase tạo ra hydrogen peroxide khi mật được pha loãng. Phần hoạt tính này dễ mất khi mật gặp nhiệt hoặc ánh sáng.

Mật Manuka có thêm một nguồn hoạt tính thứ hai, không phụ thuộc peroxide, đến từ methylglyoxal (MGO). Hoạt tính này bền hơn với nhiệt và với enzyme catalase có trong mô cơ thể. Vì vậy mật Manuka được nghiên cứu nhiều hơn hẳn các loại mật khác. Chỉ số MGO hoặc UMF trên nhãn chính là thước đo phần hoạt tính đặc biệt này (xem chỉ số MGO, UMF là gì).

Ngoài MGO, mật Manuka cũng chứa các hợp chất phenolic, flavonoid và leptosperin. Về dinh dưỡng, nó vẫn là mật ong: khoảng 80% là đường (fructose và glucose), mỗi thìa cà phê (khoảng 7g) cho chừng 20–22 kcal.

Hỗ trợ làm dịu cơn ho và đau họng

Đây là công dụng được nhiều người dùng nhất. Tổng quan Cochrane (một tổ chức chuyên tổng hợp nghiên cứu y khoa) về mật ong cho trẻ bị ho cấp tính kết luận mật ong có thể giúp giảm tần suất và mức độ ho tốt hơn so với không điều trị, dù chất lượng bằng chứng chưa cao. Hướng dẫn của NICE (Anh) về ho cấp tính cũng nêu mật ong là lựa chọn tự chăm sóc cho người lớn và trẻ trên 1 tuổi.

Các nghiên cứu này không chỉ làm với mật Manuka. Lợi thế của mật Manuka là có độ sánh cao và hoạt tính bền, nên nhiều người chọn để ngậm từ từ. Cách dùng phổ biến là ngậm nửa đến một thìa cà phê, để mật tan chậm trong miệng, hoặc pha với nước ấm (dưới 40°C) và chanh.

Ho kéo dài trên 3 tuần, ho kèm sốt cao, khó thở hoặc ho ra máu cần đi khám. Mật ong chỉ giúp dễ chịu hơn, không chữa nguyên nhân gây ho. Tuyệt đối không cho trẻ dưới 12 tháng tuổi ăn mật ong (xem mật ong Manuka cho bé).

Chăm sóc vết thương ngoài da

Đây là lĩnh vực có nhiều bằng chứng nhất. Mật Manuka dạng y tế (medical grade) đã được tiệt trùng bằng tia gamma và sản xuất trong điều kiện kiểm soát. Nó được dùng trong băng gạc chăm sóc vết thương tại nhiều bệnh viện. Năm 2007, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cho phép lưu hành băng gạc có mật Manuka đầu tiên. Cơ chế được cho là kết hợp tác dụng kháng khuẩn của MGO, môi trường ẩm và áp suất thẩm thấu cao của đường.

Cần lưu ý: mật trong hũ để ăn không phải mật y tế. Mật ăn không được tiệt trùng và có thể chứa bào tử vi khuẩn. Bôi mật ăn lên vết thương hở, vết bỏng sâu hoặc vết loét của người tiểu đường là không nên. Với các vết xước nhỏ, vết thương nông, hãy hỏi dược sĩ về sản phẩm băng gạc mật ong y tế.

Tiêu hóa và dạ dày

Nhiều người dùng mật Manuka mỗi sáng khi bụng đói vì tin nó tốt cho dạ dày. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy methylglyoxal ức chế được vi khuẩn Helicobacter pylori và Clostridioides difficile. Tuy vậy, kết quả trong ống nghiệm chưa chuyển thành hiệu quả rõ ràng trên người. Thử nghiệm nhỏ ở người với H. pylori chưa cho thấy mật Manuka đủ để diệt khuẩn.

Nói cách khác: mật Manuka có thể là một phần của chế độ ăn hợp lý và khiến bạn dễ chịu hơn, nhưng không thay thế phác đồ điều trị viêm loét dạ dày. Nếu đang điều trị, hãy hỏi bác sĩ trước khi thêm bất cứ thứ gì vào chế độ ăn.

Răng miệng

Nghe có vẻ ngược đời vì mật ong là đường, nhưng đã có thử nghiệm nhỏ dùng kẹo dẻo chứa mật Manuka để đánh giá mảng bám và viêm nướu. Kết quả ban đầu khả quan nhưng quy mô còn nhỏ. Thực tế hằng ngày, bạn vẫn nên súc miệng hoặc đánh răng sau khi ăn mật, nhất là trước khi ngủ.

Làm đẹp da

Mật Manuka xuất hiện trong mặt nạ, sữa rửa mặt và kem dưỡng. Đặc tính giữ ẩm và kháng khuẩn nhẹ khiến nó được dùng cho da dầu, da mụn, da khô. Đắp mật Manuka nguyên chất 10–15 phút rồi rửa sạch là cách nhiều người áp dụng tại nhà. Với da nhạy cảm, hãy thử trước ở vùng da nhỏ sau tai hoặc cổ tay.

Nếu thích sản phẩm làm sẵn, xem các dòng mỹ phẩm Manuka như gel tẩy tế bào chết Origani Manuka Honey Peel hay kem mật ong Manuka 18+.

Tăng sức đề kháng: nên hiểu thế nào?

"Tăng đề kháng" là cụm từ quảng cáo dùng rất nhiều nhưng khó đo lường. Hiện chưa có thử nghiệm đủ lớn chứng minh ăn mật Manuka giúp giảm số lần ốm. Điều hợp lý hơn: thay đường tinh luyện bằng một lượng nhỏ mật ong trong bữa sáng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc. Mật Manuka có thể là một phần dễ chịu của thói quen đó.

Ai nên thận trọng?

• Trẻ dưới 12 tháng tuổi: không dùng, vì nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ.
• Người tiểu đường: mật Manuka vẫn làm tăng đường huyết như mật ong thường. Cần tính vào lượng carbohydrate hằng ngày và hỏi bác sĩ.
• Người dị ứng với ong, phấn hoa: có thể phản ứng với mật ong.
• Người đang dùng hóa trị: một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận methylglyoxal có thể tương tác. Hãy hỏi bác sĩ điều trị.
• Phụ nữ mang thai, cho con bú: mật ong thanh trùng nhìn chung được coi là an toàn với người lớn. Lưu ý chính vẫn là lượng đường.

Liều dùng hợp lý

Không có "liều chuẩn" được cơ quan y tế đặt ra cho mật Manuka. Cách dùng phổ biến mà nhiều nhà sản xuất gợi ý là 1–2 thìa cà phê mỗi ngày (khoảng 5–15g) cho người lớn, chia làm một hoặc hai lần. Chỉ số càng cao thì lượng dùng thường càng ít. Chi tiết cách pha, thời điểm dùng và mẹo giữ hoạt tính nằm ở bài cách dùng mật ong Manuka.

Chọn chỉ số theo mục đích

Để ăn hằng ngày và làm dịu họng, mức MGO 100+ đến MGO 250+ (UMF 10+) là hợp lý. Mức MGO 400+ trở lên thường được chọn khi muốn hoạt tính mạnh hơn và dùng lượng nhỏ. Đừng trả giá UMF 20+ chỉ để pha trà mỗi sáng: nhiệt và nước sẽ khiến phần lớn sự khác biệt về chỉ số không còn ý nghĩa.