Mật ong Manuka cho bé: dùng thế nào cho an toàn?

Mật ong là một trong những thứ đầu tiên ông bà, cha mẹ nghĩ tới khi con bị ho, khò khè hay đau họng. Mật Manuka lại được quảng cáo là "kháng khuẩn", nên càng được nhiều phụ huynh tin dùng. Bài này tổng hợp khuyến nghị của các cơ quan y tế, giải thích lý do và đưa ra cách dùng an toàn cho từng độ tuổi.

Trẻ dưới 1 tuổi: tuyệt đối không dùng

Mật ong, dù là mật Manuka, mật rừng hay mật nuôi, đều có thể chứa bào tử vi khuẩn Clostridium botulinum. Với người lớn và trẻ lớn, hệ vi sinh đường ruột đã đủ trưởng thành để ngăn bào tử này phát triển. Ruột của trẻ dưới 12 tháng thì chưa. Bào tử có thể nảy mầm và tiết độc tố, gây ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ (infant botulism).

Các dấu hiệu thường gặp: táo bón, bú yếu, khóc yếu, mặt kém biểu cảm, mềm oặt người, khó thở. Bệnh hiếm gặp nhưng có thể nặng. Vì vậy Tổ chức Y tế Thế giới, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều khuyến cáo không cho trẻ dưới 12 tháng tuổi ăn mật ong dưới bất kỳ hình thức nào: không ăn trực tiếp, không pha nước, không chấm núm vú giả, không trộn bột.

Chỉ số MGO hay UMF cao không làm mật "sạch" bào tử. Hoạt tính kháng khuẩn của methylglyoxal không tiêu diệt được bào tử Clostridium botulinum. Nhiệt độ nấu ăn thông thường cũng không đủ để diệt bào tử.

Trẻ từ 1 tuổi trở lên: dùng được, lượng nhỏ

Sau 12 tháng tuổi, trẻ có thể ăn mật ong như một thực phẩm. Hướng dẫn của NICE (Anh) về ho cấp tính có nêu mật ong là lựa chọn tự chăm sóc cho trẻ trên 1 tuổi. Một tổng quan Cochrane cũng cho thấy mật ong có thể giúp trẻ bớt ho hơn so với không điều trị, dù bằng chứng chưa mạnh.

Đây là lượng tham khảo theo thói quen dùng phổ biến, không phải liều điều trị. Trẻ đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền nên hỏi bác sĩ nhi.

Cách cho bé dùng khi bị ho

1. Ngậm trực tiếp: cho bé ngậm ½ thìa cà phê mật trước khi ngủ, để mật tan từ từ. Cách này giúp mật phủ cổ họng lâu hơn.
2. Pha nước ấm: nếu bé không chịu ăn trực tiếp, pha ½ thìa mật với 30–50ml nước ấm (dưới 40°C).
3. Trộn vào đồ ăn: rưới lên sữa chua, cháo đã nguội bớt, bánh mì.

Sau khi ăn mật vào buổi tối, hãy cho bé súc miệng hoặc lau răng. Mật dính răng qua đêm là nguyên nhân sâu răng phổ biến ở trẻ nhỏ.

Đưa bé đi khám ngay nếu: ho kèm sốt cao trên 39°C, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, tím môi, bỏ ăn bỏ bú, ho kéo dài trên 3 tuần, hoặc trẻ dưới 3 tháng có bất kỳ biểu hiện ho, sốt nào.

Nên chọn chỉ số nào cho trẻ?

Không cần chỉ số cao. Mật MGO 70–220 hoặc UMF 5+ có vị dịu hơn, dễ ăn hơn và giá hợp lý cho cả nhà. Mật chỉ số rất cao có vị đậm, hơi đắng, nhiều bé không thích. Cũng chưa có bằng chứng nào cho thấy trẻ ăn mật chỉ số cao thì đỡ ho nhanh hơn trẻ ăn mật chỉ số thấp.

Một số hãng có dòng dành riêng cho trẻ em, chẳng hạn siro ho trẻ em có mật Manuka. Đây là sản phẩm pha chế có thêm thành phần khác. Khi mua, hãy đọc kỹ độ tuổi ghi trên nhãn.

Mẹ bầu và mẹ cho con bú có dùng được không?

Với người lớn khỏe mạnh, ăn mật ong không có nguy cơ ngộ độc botulinum như trẻ sơ sinh, vì hệ tiêu hóa người trưởng thành ngăn được bào tử phát triển. Bào tử cũng không đi vào sữa mẹ. Phụ nữ mang thai và cho con bú có thể ăn mật Manuka như một thực phẩm. Điều cần chú ý là lượng đường, nhất là với người bị tiểu đường thai kỳ.

Các sai lầm hay gặp

• Chấm mật vào núm vú giả cho trẻ sơ sinh: rất nguy hiểm, tuyệt đối không làm.
• Pha mật vào sữa công thức hoặc bột ăn dặm cho trẻ dưới 1 tuổi: cũng nguy hiểm như ăn trực tiếp.
• Nghĩ rằng mật "nhà nuôi sạch" hay mật đã đun là an toàn cho trẻ nhỏ: sai. Đun nấu thông thường không diệt được bào tử.
• Cho trẻ ăn nhiều vì nghĩ là thuốc bổ: mật ong là đường. Ăn nhiều gây sâu răng và tăng cân.
• Dùng mật thay thuốc khi trẻ sốt cao, khó thở: làm chậm việc điều trị.

Bảo quản mật dùng cho trẻ

Để hũ mật ngoài tầm với của trẻ nhỏ, nhất là nhà có cả trẻ dưới 1 tuổi và anh chị lớn hơn. Dùng thìa sạch, khô, đậy nắp kín. Chi tiết ở bài cách bảo quản mật ong Manuka. Cách dùng cho người lớn xem ở bài cách dùng mật ong Manuka.

Tóm lại

Dưới 12 tháng: không dùng. Từ 1 tuổi: dùng lượng nhỏ, chọn chỉ số thấp đến trung bình, ưu tiên ngậm trước khi ngủ khi bé ho, và đánh răng sau đó. Mật Manuka là thực phẩm giúp bé dễ chịu hơn, không phải thuốc. Khi có dấu hiệu bệnh nặng, đưa bé đi khám.

Siro ho có mật ong cho trẻ

Trên thị trường có nhiều loại siro ho cho trẻ em chứa mật ong, có loại ghi mật Manuka. Đây là sản phẩm pha chế, thường có thêm chiết xuất thảo dược, vitamin hoặc chất tạo ngọt khác. Khi mua, hãy đọc kỹ ba điều: độ tuổi tối thiểu ghi trên nhãn (phần lớn từ 1 tuổi trở lên vì chứa mật ong), thành phần (có chứa chất bé dị ứng không), và liều dùng theo tuổi. Không tự ý dùng cùng lúc nhiều loại siro ho khác nhau.

Mật ong và răng sữa

Mật ong dính, ngọt và bám lâu trên răng. Trẻ nhỏ ăn mật trước khi ngủ mà không đánh răng có nguy cơ sâu răng sữa. Một số mẹo nhỏ:

• Ưu tiên cho bé ăn mật trong bữa ăn hoặc ngay sau bữa ăn, thay vì nhấm nháp nhiều lần trong ngày.
• Nếu dùng trước khi ngủ để dịu ho, cho bé uống vài ngụm nước lọc và lau răng hoặc đánh răng sau đó.
• Không nhúng núm vú giả, núm bình sữa vào mật ở bất kỳ độ tuổi nào.

Nếu bé có bệnh nền (tim mạch, hô hấp mạn tính, tiểu đường) hoặc đang dùng thuốc, hãy hỏi bác sĩ nhi trước khi cho bé dùng mật ong thường xuyên.

Mọi thắc mắc về liều dùng cho trẻ, hãy ưu tiên ý kiến của bác sĩ nhi đang theo dõi bé.